Páginas

09/12/2011

Será o xe?

Eu son Xose. Xe, o, ese, e. Así, con esas letras e non con outras. Esta afirmación parece unha obviedade, pero seica en Galicia o meu nome é ben estraño. Debe estar escrito nun latín antigo, reservado só aos sabios, entendidos e membros da seita secreta da Filoloxía. O que digo semella difícil de crer, pero ben verdadeiro que é.
-Dígame su nombre, por favor.
-Xosé Tal.
-Jo...sé... Tal. -e aí o amable dependente anota "José Tal" no seu papel, ordenador etc.
-Non, mire, é que eu son Xosé.
-Ya, pero... es que le pongo el nombre oficial.
-É que o meu nome oficial é Xosé, non José.
-¿Y le aparece así en el DNI?
Se a alguén lle aparece un xe no nome, que estea ben preparado. Un nome tan "raro" coma o meu esixe ir sempre co DNI na boca (o carné do Xabarín xa caducou). Cómpre presentalo para calquera asunto oficial, non oficial ou tan oficioso como presentarse a un descoñecido.
Claro que o meu son ganas de amolar. A estas alturas xa debería entender eu, que algo de linguas sei, que o xe é unha letra problemática e que boa parte da xente deste lugar que habito ten problemas con ela. Será que é allea ao alfabeto ou é que resulta "demasiado gallega"?
 Porque unha vez salvada a primeira fase, a da incredulidade do dependente, pasamos á da transcrición. Aí é cando podemos mirar a riqueza dialectal da nosa lingua. O meu nome aparece escrito como Sose, Soxe ou Xoxe. Mesmo cheguei a velo escrito como Gose despois de dicirlle ao amable dependente que o meu nome era con xe. 
 Iso último aconteceu hai xa uns cinco anos, pero hoxe chegamos ao cume do despropósito cando me piden o nome e vexo que aparece escrito Suso. Repito o meu nome e aparece Sose e cando lle sinalo a primeira letra e lle digo que o meu nome é con xe aparece o definitivo e abraiante Soxe. Desistín, dei meida volta e marchei.
 Isto, xa o teño comprobado, pasa en calquera sitio. Dá igual que vaias a un supermercado, unha perrucaría, o concello ou á Xunta, é o mesmo se se trata dun notario. En todos os sitios vai a cara de incredulidade. Tamén pode aparecer un aceno destemplado ("ya están los galleguistas estes"). Mesmo hai quen me bota a culpa a min. -¡Cómo me lo dices en gallego! -chegaron a espetarme. Iso si, ninguén amosa vergoña.
 Detrás de min veu unha tal Sheila... Ninguén a mirou con cara rara, todos souberon escribir o seu nome.

13/09/2011

Galego con acento andaluz

Hoxe, grazas á Carta Xeométrica, atopei esta fermosa testemuña dun neofalante. Lémbrame a unha experiencia moi próxima. Na miña familia hai un andaluz que chegou máis ou menos polo 2003 ata aquí. Pouco e pouco foi aprendendo o galego con gran esforzo (é que... con quen practico?) e agora "loita" por sacar adiante o CELGA 4. Vai por el e polo seu fermoso galego con acento andaluz.

29/08/2011

Escollo o galego

Este é título que Manuel Bragado lle deu ao seu artigo de hoxe no Faro de Vigo e que podedes ler en Brétemas. Tráioo aquí porque me vexo totalmente reflexado nel. A súa experiencia é a miña.

26/08/2011

Pague en castelán, inglés, francés ou catalán

Un toma un café con leite (con leche?) tranquilamente, cunha agradable conversa, demórase un pouco e logo... Logo toca ir a correr mercar a barra de pan e ir para casa. Así que hai que tomar decisións que impliquen maior rapidez mesmo deixando de lado os gustos e principios de cada un.
Non é que eu sexa moi amigo de hipermercados, e menos gusto do seu pan. Foron as présas  as que me levaron a un e coller unha barra (agora chámanlles baguettes, pistolas ou barras gallegas).
Fun pagar. Como cada vez abren menos caixas e todas estaban cheas de xente, decidín ir ás de autopago. Non me gustan, non falo con máquinas e odio que elas me falen, pero a présa é a présa.
Unha pantalla coa primeira das instrucións e unhas bandeiriñas para escoller idioma: castelán (como non), inglés (que viste moito), francés (a multinacional é de alá), catalán e galego... Claro que non, galego non hai!
E ocorréuseme preguntarlle á encargada do aparello cando se me achegou a desatascalo (coloque su compra en la bolsa, saque su compra de la bolsa). A resposta foi do silencio, reflexivo, ata a lóxica evasiva final: "Eso no se lo puedo responder, caballero, porque no lo sé"
Claro que non sabía. Supoño que non era ela a configuradora das caixas e ademais o feito é ilóxico totalmente. Xa de entrada a lingua propia de Galicia debería estar na máquina, como mínimo, coma unha opción e iso é indiscutible. Non é unha lingua estranxeira, é a propia!
Ademais, se unha empresa respecta a diversidade e os dereitos linguísticos noutros lugares do estado, que é o que lle impide respectar os meus? Seica eu non teño os mesmos dereitos ca un catalán ou un madrileño?
A curiosidade levárame xa a estas caixas hai uns meses. Daquela decidín poñer unha queixa na caixa das suxestións que nin sequera responderon. Mágoa non pedir entón as follas de reclamacións. Desta vez tampouco as pedín. Xa se sabe, as présas.

19/08/2011

Con leche?

Se falades en galego, seguro que vos pasou. É ese efecto eco que teñen algúns camareiros por repetirche en castelán aquilo que pediches na túa lingua. Algo que non ocorre se falas en castelán. Facede a proba e pedide "un café con leche" e comprobaredes que ninguén volve preguntar "¿con leche?".
O de chamarlle a iso "efecto eco" non é cousa miña, é de Carlos Callón e ao respecto podedes atopar un moi bo artigo del no Galicia Hoxe. Tamén quedades con estoutra visión do mesmo. É a que dá Xosé María Lema no Xornal en respostaa un artigo de opinión aparecido en La Voz de Galicia. Seica ese eco en galego ("con leite?") sería algo de descortesía e mesmo soa a imposición.

19/04/2011

Mondariz Balneario

Anda a xente algo alporizada, e con razón, polo trato que o meirade complexo comercial de España lle dá ao galego na súa publicidade e nas súas instalacións. Tratamento que, desgraciadamente, é o habitual no noso país.
Recentemente fixen unha visita ao "concello máis pequeno de Galicia". Tratábase de descansar un pouco, relaxarse e coller folgos a través da auga e da tranquilidade. As expectativas lingüísticas que un tiña son fáciles de imaxinar: total discriminación do galego, ausencia de cartelería no noso idioma, falta de atención na nosa lingua etc. É que estamos a falar dun hotel de catro estrela, gran nome e sona e unhas instalacións impresionantes. E xa se sabe, non se pode luxar tal prestixio por cuestións idiomáticas menores, non si?
En parte estaba eu equivocado. A atención en todo momento foi en galego en canto se daban de conta da miña lingua. Ademais, un galego de gran calidade e corrección. Iso é algo de agradecer e de loar, pero que debería ser aínda máis normal.
Sobre todo tendo en conta a gran cantidade de galegofalantes que encontrei no hotel. Loxicamente non fixen un estudo sociolingüístico e trátase máis ben dunha impresión subxectiva, pero quedei sorprendido da porcentaxe de xente que alí falaba galego. Tratábase ademais de xente de todas as idades e, sobre todo, de xente nova.
Agora chega o que non me gustou tanto. A cartelería por ningures aparecía en galego. E iso que fan gala de galeguismo ao darlles nome dos grandes próceres do lugar aos salóns de congresos e convencións. A comunicación escrita cos clientes faise en castelán, inglés e portugués. Xa se sabe que o galego é a lingua estranxeira na súa patria, pero neste caso nin tal honra lle dan. E supoño que os xerentes do complexo non comungarán moito co reintegracionismo.
O galego sempre queda en segundo lugar (miren a sinalización dos aeroportos e estacións), coma unha lingua estranxeira, e nin ese lugar terá na maior parte dos casos.

16/03/2011

Falan os feitos

Xa sabía eu que o señor Caballero, o das grandes palabras, non era moi da querencia do galego. Esa lingua que na súa boca é moi, moi estraña. E se xa non o oímos moito na lingua do país, supoño que a súa preocupación por ela tamén será algo rara.
Nestes días apareceu Vigo inzada de carteis co noso alcalde de protagonista. Baixaba eu pola cidade adiante e case me choran sangue os ollos: aí estaba a gran machada:

QUERÍADES UN VIGO MODERNO E RESPETADO. E O FIXÉCHEDES

Como é posible que en nove palabras, nove, haxa catro erros? 
  1. A segunda persoa do plural do copretérito de indicativo de querer é unha palabra grave e nela non hai ningún hiato.
  2. Da palabra respecto deriva o verbo respectar. Así, co seu grupo culto.
  3. Todos sabemos que a posición habitual do pronome é despois do verbo.
  4. Con consultar o apéndice verbal de calquera gramática ou dicionario de primaria aparece a forma fixestes. Esa, e non outra é a que lle corresponde á segunda persoa do plural do pretérito de indicativo do verbo facer.
Tanto erro só pode significar un total desleixo, e mesmo desprezo pola lingua de noso. Se aparecese o cartel en castelán con tanto erro (Queriais un Vigo moderno y respetao. Y lo hicistes), o autor aparecería cualificado de pailán, cateto, inculto e demais en toda a prensa local e estranxeira. Pero... xa se sabe, é galego!!!
O peor é que todo, ou case todo, se amañaba con instalarlle o corrector de galego ao procesador de textos (é gratuíto) e utilizalo, ou tamén con preguntar, ou... Xa me dirán se non existe alguén cunha mínima capacidade para corrixir iso dentro do partido ou da axencia de publicidade correspondente. Canto pagarían polo deseño do lema e do cartel?
Polo menos utilizan o galego, porque outros, que din defender o bilingüísmo, deixan de lado esa lingua contra a que, supostamente, non teñen nada. Como se ve aquí)

14/03/2011

NEOFALANTE adx. e subs.Individuo que empeza a expresarse nunha nova lingua

Esa foi a definición que atopei de tal termo no Gran dicionario Xerais da lingua. Se logo te botas a andar por este país e te mergullas un pouco na rede ou na sociolingüística de Galicia oes que existen uns seres un tanto raros aos que se lles chama de tal maneira. Son aqueles que, sen ter o galego como lingua materna ou habitual, dan en falalo decote.
Pois ben, eu son un neofalante. E sono porque son un individuo que un día decidiu que iso de defender a lingua do país estaba ben, pero que había que pasar da teoría á práctica. O galego non era novo para min, xa o coñecía polas deficientes clases de lingua do colexio e porque era a lingua na que o meu pai falaba cando se alporizaba connosco ou estaba cos amigos ou a súa familia, era a lingua de dous dos meus avós (os paternos) e na que de vez en cando vía a televisión ou lía nun libro. 
Pero non era esa a lingua na que me educaran, nin era a lingua que se oía no meu ambiente, polo menos cando a xente nova falabamos ou cando os maiores se dirixían a nós. Era a lingua que eu, como persoa que quería a súa terra, dicía defender. Non tiña nada contra a normalización, buscaba textos a prol dela, tiña carteis, lía os libros dos homenaxeados no Día das Letras... pero nada de falar galego. Nin sequera co meu pai, os meus avós ou as miñas tías.
Un bo día cheguei á conclusión de que a mellor maneira de defender unha lingua era falándoa, e falándoa sempre. E así, "porque me saíu de dentro", dei en falar galego cos meus compañeiros de escola, nas clases, cos profesores e outra xente.
Esa opción, que parecía máis doada do que en realidade foi, cambiou moitas cousas que eu xamais pensei que cambiaría polo simple feito de falar outra lingua. Era como se cambiase de lentes e mirase as cousas doutra cor: mudara a miña maneira de ver o mundo, de comprendelo, de entendelo. E isto non é retórica nin literatura.
Supoño todo o que conto nesta primeira entrada non ten nada de novidade. Por Galicia adiante hai milleiros de neofalantes. Xente que mudou a súa lingua e probablemente tamén mudou o seu xeito de achegarse ao noso país e ao mundo enteiro. 
Por iso, coa conciencia de que non son o primeiro nin o único, boto a andar este blog. Un experimento, porque é a primeira vez que escribo, co que pretendo achegar a realidade e o día a día de quen fala galego en Galicia.